Từ phân loại rác, hạn chế nhựa dùng một lần đến tận dụng rác thực phẩm làm phân bón hữu cơ, nhiều trường học tại thành phố Đà Nẵng đang từng bước đưa các thực hành xanh vào hoạt động hằng ngày. Những thay đổi tưởng chừng nhỏ bé này không chỉ giúp giảm lượng rác phát sinh mà còn góp phần hình thành ý thức và thói quen bảo vệ môi trường cho trẻ ngay từ những năm đầu đời.
Các hoạt động được triển khai bởi Trung tâm Nghiên cứu Xây dựng Năng lực Thích ứng (CAB) – thành viên của Liên minh Không rác Việt Nam (VZWA), với sự tài trợ của Pacific Environment Vietnam (PEVN) và sự phối hợp của ngành giáo dục, chính quyền địa phương cùng các trường học trên địa bàn.
Thay đổi bắt đầu từ những việc nhỏ
Tại Trường Mẫu giáo Điện Nam Đông, phường Điện Bàn Đông, lượng rác phát sinh từ hoạt động chăm sóc và tổ chức bữa ăn cho 220 trẻ từng khiến nhà trường phải chi từ 1,4 đến 1,7 triệu đồng mỗi tháng cho việc thu gom rác.Sau hơn bốn tháng áp dụng các giải pháp giảm rác, hạn chế sản phẩm nhựa dùng một lần, phân loại và tăng cường tái sử dụng, chi phí thu gom rác của trường đã giảm xuống còn khoảng 700.000 đồng mỗi tháng và tiếp tục có xu hướng giảm.
Song song với việc cải thiện công tác quản lý rác, nhà trường còn lồng ghép nội dung bảo vệ môi trường vào các giờ học và hoạt động thường ngày. Trẻ được hướng dẫn nhận biết tác động của túi ni-lông, cốc nhựa và các sản phẩm dùng một lần; đồng thời thực hành những hành động đơn giản như bỏ rác đúng nơi, phân biệt các loại rác và hạn chế sử dụng đồ nhựa không cần thiết. Bên cạnh đó, nhà trường cũng thành lập nhóm kiểm toán rác nhằm theo dõi lượng rác phát sinh và đánh giá hiệu quả của các biện pháp giảm rác. Kết quả bước đầu cho thấy, giá trị quan trọng nhất không chỉ nằm ở số lượng rác hay chi phí thu gom được cắt giảm, mà còn ở sự thay đổi trong nhận thức và hành vi của cả giáo viên, học sinh và phụ huynh.
Biến rác thực phẩm thành tài nguyên
Trong các trường có tổ chức bếp ăn bán trú, rác thực phẩm thường chiếm tỷ lệ lớn trong tổng lượng rác phát sinh. Nếu không được phân loại, phần rác này sẽ bị trộn lẫn với các loại chất thải khác và chuyển đến nơi xử lý, vừa lãng phí nguồn tài nguyên hữu cơ vừa tạo thêm áp lực cho hệ thống thu gom.
Tại Trường Mầm non Họa My, phường Sơn Trà, rác thực phẩm từ bếp ăn được phân loại và xử lý để tạo phân bón hữu cơ cho các bồn hoa, cây xanh và vườn rau trong khuôn viên trường. Một phần nguyên liệu phù hợp còn được tận dụng để làm dung dịch vệ sinh sinh học. Thức ăn thừa không thể xử lý tại trường được thu gom riêng và chuyển giao cho các cá nhân có nhu cầu làm thức ăn chăn nuôi theo hướng dẫn của địa phương. Thông qua các hoạt động trải nghiệm, học sinh được hướng dẫn nhận biết từng loại rác, chăm sóc cây xanh và sử dụng nguồn phân hữu cơ do chính nhà trường tạo ra. Nhờ đó, khái niệm phân loại rác không còn là một bài học lý thuyết mà trở thành trải nghiệm gần gũi, gắn với cuộc sống hằng ngày của trẻ. Những thay đổi tích cực cũng dần lan tỏa ra ngoài phạm vi trường học. Nhiều phụ huynh bắt đầu quan tâm, tìm hiểu và áp dụng các phương pháp phân loại, xử lý rác thực phẩm tại gia đình. Sự đồng hành này giúp kết nối nhà trường với cộng đồng và tạo môi trường thuận lợi để trẻ duy trì những thói quen xanh đã được hình thành.
Chung tay xây dựng thế hệ công dân xanh
Trong những năm qua, với nguồn tài trợ của Pacific Environment Vietnam, CAB đã phối hợp với các cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương và trường học triển khai nhiều hoạt động giáo dục giảm rác tại Đà Nẵng. Các chương trình tập trung nâng cao nhận thức, cung cấp kiến thức và hướng dẫn những giải pháp thực hành phù hợp với điều kiện của từng trường. Là một thành viên của Liên minh Không rác Việt Nam, CAB đồng thời kết nối các mô hình tại địa phương với định hướng chung của mạng lưới: thúc đẩy phòng ngừa và giảm phát sinh rác ngay từ đầu, tăng cường tái sử dụng, phân loại và xử lý rác phù hợp thay vì chỉ tập trung thu gom sau khi rác đã được tạo ra.
Sự phối hợp giữa PEVN, CAB, ngành giáo dục và các trường học cho thấy, giáo dục về giảm rác có thể được triển khai bằng những hoạt động thiết thực, gần gũi và phù hợp với từng độ tuổi. Khi trẻ hiểu vì sao cần giảm nhựa dùng một lần, biết phân loại rác và nhìn thấy rác thực phẩm được biến thành nguồn dinh dưỡng cho cây xanh, các em sẽ dần hình thành mối liên hệ rõ ràng giữa hành động của mình và tác động đối với môi trường.
Xây dựng một thành phố xanh không chỉ bắt đầu từ những chính sách hay công trình quy mô lớn. Đó còn là quá trình vun đắp những thói quen nhỏ trong mỗi lớp học, bữa ăn và gia đình. Với sự chung tay của nhà trường, phụ huynh, các tổ chức xã hội và cộng đồng, những thực hành hôm nay sẽ góp phần nuôi dưỡng một thế hệ công dân có trách nhiệm hơn với môi trường trong tương lai.
